Yabancı çalışana ücretsiz izin verildiğinde çalışma izni kendiliğinden sona ermez; ancak doğru bildirim yapılmazsa izin iptal edilebilir. Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin 30. maddesine göre işveren, ücretsiz iznin başlamasını ve bitmesini en az bir gün önceden Bakanlığa bildirmek zorundadır. Karşılıklı anlaşmayla verilen ücretsiz izin en çok 90 gün sürebilir ve bu sürede çalışma izni askıya alınır. Poyraz Danışmanlık olarak bu yazıda, yabancı çalışana ücretsiz izin verilirken işverenin dikkat etmesi gereken kuralları anlatıyoruz.
Ücretsiz İzin Çalışma İznini Nasıl Etkiler?
Bir işverene bağlı çalışma izninde, iş sözleşmesi ücretsiz izinle askıya alınırsa çalışma izni de belirli şartlarla askıya alınır. Askı, iznin iptali değildir; şartlar sağlandığında askı sona erer ve izin kaldığı yerden devam eder. Ancak askı süresince çalışma ve ikamet hakkı kullanılamaz.
Bildirim Zorunluluğu: En Az Bir Gün Önce
Yönetmeliğin 30/1 maddesine göre iş sözleşmesinin ücretsiz izin yoluyla askıya alınması ve ücretsiz iznin sona ermesi durumları, işverence en az bir gün önceden Bakanlığa bildirilmelidir. Yani iki ayrı bildirim vardır:
- Ücretsiz izin başlamadan en az bir gün önce askıya alma bildirimi,
- Ücretsiz izin bitmeden en az bir gün önce sona erme bildirimi.
Karşılıklı Anlaşmayla Ücretsiz İzin: En Çok 90 Gün
İşveren ve yabancı çalışanın karşılıklı anlaşmasıyla verilen ücretsiz izinde iş sözleşmesi en fazla doksan gün askıya alınabilir. Bu durum süresinde bildirilirse çalışma izni de ücretsiz izin süresince askıda kalır (Yönetmelik md. 30/2).
Bu 90 günlük sınır, ücretsiz izin verilmesini zorunlu kılan hâlleri kapsamaz. Yönetmelik bu hâllere şu örnekleri verir:
- İş kazası,
- Hastalık,
- Analık,
- Zorunlu kamu hizmeti.
Ayrıca Yönetmeliğin 30/5 maddesine göre çalışma izninin askıya alınabileceği meslek ve sektörleri Genel Müdürlük belirler. Ücretsiz izin planlamadan önce personelin çalıştığı meslek ve sektör için askıya alma imkânının bulunup bulunmadığını kontrol etmek gerekir.
Askı Süresince Hangi Haklar Kullanılamaz?
Yönetmeliğin 30/4 maddesine göre çalışma izni askıya alındığında, bu izne bağlı olarak doğan haklar askı sona erene kadar şöyle kullanılamaz:
| Hak | Ne zamandan itibaren kullanılamaz? |
|---|---|
| Çalışma hakkı | İznin askıya alındığı tarihten itibaren |
| İkamet hakkı | Askıya almayı takip eden 10 günlük sürenin tamamlanmasından itibaren |
Çalışma izni ikamet izni yerine geçtiği için bu ayrıntı önemlidir. Ücretsiz izin süresince Türkiye’de kalmaya devam edecek yabancının, 10 günlük süreden sonra ikamet durumunu ayrıca değerlendirmesi gerekir. Askı süresince yabancının o işyerinde çalışmaya devam etmesi ise izinsiz çalışma riski doğurur.
Çalışma İzni Hangi Durumlarda İptal Edilir?
Yönetmeliğin 56/1-i maddesine göre çalışma izni şu durumlarda iptal edilir:
- Askıya almayı gerektiren durumun süresi içinde bildirilmediğinin tespiti,
- Çalışma izninin doksan günden fazla askıda kaldığının tespiti.
Yani karşılıklı anlaşmayla verilen ücretsiz izin 90 günü aşarsa veya bildirim yapılmadan ücretsiz izne çıkılırsa çalışma izni iptal riskiyle karşı karşıya kalır. İptalin sonuçları için çalışma izni iptali yazımıza bakabilirsiniz.
Ücretsiz İzin Kanuni Çalışma Süresinden Sayılır mı?
Süresiz çalışma iznine başvurmak için gereken sekiz yıllık kanuni çalışma süresinin hesabını Yönetmeliğin 59. maddesi düzenler. Bu maddeye göre yıllık ücretli izinler, iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık ile geçici iş göremezlik ödeneği alınan süreler kanuni çalışma süresine dâhil edilir. Bunlar dışındaki sürelerin hesaba katılıp katılmayacağını belirleme yetkisi Genel Müdürlüğe aittir. Karşılıklı anlaşmayla verilen ücretsiz izin bu sayılanlar arasında yer almaz; uzun bir ücretsiz izin planlanıyorsa kanuni çalışma süresine etkisi Bakanlığın güncel açıklamalarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Süresiz Çalışma İzninde Askı
Askıya alma yalnızca ücretsiz izinle sınırlı değildir. Süresiz çalışma izni belgesi, izin başlangıcından itibaren beş yıllık sürenin sonunda yenilenmezse süresiz çalışma izni askıya alınır ve belge yenilenene kadar askıda kalır (Yönetmelik md. 30/3). Süresiz iznin kesintisiz bir yıldan uzun süre askıda kalması ise iptal sebebidir (Yönetmelik md. 56/1-ö).
İşveren İçin Kontrol Listesi
- Ücretsiz iznin karşılıklı anlaşmaya mı, yoksa zorunlu bir hâle mi (hastalık, analık, iş kazası, zorunlu kamu hizmeti) dayandığını belirleyin.
- Başlangıç tarihinden en az bir gün önce Bakanlığa askıya alma bildirimini yapın.
- Karşılıklı anlaşmalı izinlerde süreyi 90 günü aşmayacak şekilde planlayın.
- Askı süresince yabancının çalıştırılmadığından emin olun.
- Ücretsiz izin bitmeden en az bir gün önce sona erme bildirimini yapın.
- Sosyal güvenlik bildirimlerini 5510 sayılı Kanun’a göre ayrıca yerine getirin.
Sıkça Sorulan Sorular
Yabancı çalışana ücretsiz izin verilebilir mi?
Evet. Ancak ücretsiz iznin başlaması ve bitmesi en az bir gün önceden Bakanlığa bildirilmelidir.
Ücretsiz izin en fazla kaç gün olabilir?
Karşılıklı anlaşmayla verilen ücretsiz izin en çok 90 gün olabilir. Hastalık, analık, iş kazası ve zorunlu kamu hizmeti gibi zorunlu hâller bu sınırın dışındadır.
Ücretsiz izindeki yabancı Türkiye’de kalabilir mi?
Çalışma iznine bağlı ikamet hakkı, askıya almayı takip eden 10 günün sonunda askı bitene kadar kullanılamaz. Bu nedenle ikamet durumu ayrıca değerlendirilmelidir.
Bildirim yapılmazsa ne olur?
Askıya alma durumunun süresi içinde bildirilmemesi, çalışma izninin iptal sebeplerinden biridir.
Yabancı personeliniz için ücretsiz izin sürecini doğru planlamak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği (md. 30, 56, 59)
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (md. 12, 22)
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat değişebileceği için işlem öncesinde güncel düzenlemeleri kontrol edin.




